niecodziennik literacki

Johanna Nilsson, Kochający na marginesie / De i Utkanten Alskande,tłum. Paweł Pollak, wyd. I, s.206, Wydawnictwo Replika, Zakrzewo 2009.

Johanna Nilsson zaprosiła mnie na spotkanie z bohaterami, których łączy kawiarnia Na Marginesie oraz związki rodzinne, uczuciowe i przyjacielskie. Tak się czułam, czytając tę książkę, jako osoba zaproszona do udziału w rozmowie na temat samotności.

Jest samotność narzucona przez los, ale też jest samotność z wyboru. Ocena tego stanu zależy od osobistej sytuacji i doświadczeń osoby się wypowiadającej. Jest współczucie, sąd, iż remedium na ten stan jest miłość, stwierdzenie, że są to ludzie ubodzy (moje skojarzenie z wigiliami dla samotnych i ubogich). Ukazując losy bohaterów, Johanna Nilsson skłania nas do uzmysłowienia sobie niejednoznaczności ocen sytuacji człowieka o różnym statusie materialnym, bo samotność, jak śmierć, obdarza swoimi łaskami sprawiedliwie. Nieustanna tęsknota za miłością, akceptacją inności, swoich wyborów, poszukiwanie innych, łatwych rozwiązań, czasami pozorne pogodzenie się ze swoją sytuacją - te stany ilustrują zwyczajne historie opowiadane czytelnikowi bez pośpiechu, bez dawkowania adrenaliny. Bliscy stają się nam Bea, Sofia/Stefan, Kasper, Mans, zastanawia nas przemiana Jacka, oczekujemy rozwiązania problemów Mirii oraz jej zadziwiających rodziców, Rose i Victora. Dręczy czytelnika myśl, że jednak samotność i niemalże wycie o zmianę swego położenia wiąże się z brakiem umiejętności nawiązywania kontaktów z drugim człowiekiem, jakimś uporem, brakiem walki, jest to często samotność w tłumie. Opowiedziane wydarzenia dotykają nieogarnionych pokładów wrażliwości, poszukiwania akceptacji, przeglądania się w innych jak w lustrze, a najbardziej nieodgadnione jest to, co dzieje się w umyśle drugiej osoby. Łatwo ranić słowem, spojrzeniem, brakiem odpowiedzi. Jeszcze jedno spostrzeżenie nasuwa się po lekturze powieści, jeden samotny i pokaleczony człowiek nie potrafi nawiązać więzi z drugim, podobnym. Jest oczekiwanie zwrócenia na siebie uwagi, a potem następuje ucieczka. Autorka nie udziela rad i odpowiedzi, lecz każe zastanowić się nad sobą, znajomymi, anonimowymi ludźmi z tłumu. Warte zaznaczenia jest to, iż ukazywana jest samotność ludzi w różnym wieku, nie tylko wybranych bohaterów, lecz i epizodycznie pojawiających się postaci. Człowiek samotny oczekuje zainteresowania, ale czasami nie chce się otworzyć na innych. Chce może zwrócić na siebie uwagę, lecz też i egoistycznie dąży do zainteresowania sobą, nie dając drugiemu nic wzamian. Irytowały mnie związki Bei z ojcem, ale rozumiałam ból odrzuconej przez rodzinę Sofii. Bliski stał mi się Mans. Nilsson nie ocenia zachowań bohaterów, po prostu ukazuje fragmenty zwyczajnego życia. Życie nie jest nieustannym szczęściem, lecz wołaniem o nie. Samotni dalej będą się mijać w tłumie. Bardzo polecam tę książkę.

Okładka nawiązuje do jednego z wydarzeń. Szarość miejsca, szarość życia i wyrazista czerwień szpilek, podobno marzenie każdej kobiety, jak symbol zauważenia przez otoczenie, a może i krzyk rozpaczy. Nie przeoczmy tej niewielkiej powieści.