niecodziennik literacki

Nicolas Bouvier, Kronika japońska / Chronique japonaise, przeł. Krystyna Sławińska, s. 200, Noir sur Blanc, Warszawa 2001.

Szwajcarski pisarz i fotograf, Nicolas Bouvier (1929-1998), zafascynowany był Azją, a szczególnie Japonią, zaś wymieniona książka jest kolejnym zapisem jego wizyty w tym kraju. Ma formę dziennika z podróży połączonego z esejem i reportażem, są nawet wiersze, a przygotowana została dla wydawnictwa Payot, które wydawało cykl książek podróżniczych. Owe zapisy pobytu w Japonii obejmują lata 1956 -1966, a nawet jest krótki wpis z 1970. Można ją traktować i jako zapis obserwacji tego kraju sprzed półwiecza, ale też jako krótkie spotkanie z kulturą i historią. Zapisy są subiektywne, nie pisane na klęczkach, gdyż autor nie ukrywa, co mu się nie podoba. Książka nie tworzy spójnego wizerunku Kraju Kwitnącej Wiśni, lecz fragmentaryczne, prywatne spotkanie, do którego zapraszany jest czytelnik.

Stykamy się z historią, próbą nawiązania kontaktu z tym krajem i wymuszeniem otwarcia się na świat. Jest odwołanie do literatury o Japonii na przestrzeni wieków, Marca Polo, Kaempfera oraz pracy Ruth Benedict, której zlecono przestudiowanie mentalności Japończyków. Owe badania dotyczące niedawnego, enigmatycznego  przeciwnika Amerykanów są przeprowadzane po II wojnie światowej i sprawiają, iż nawet w Japonii powstają kluby Ruth Benedict, bo zapis jej badań był dla pokonanych "wielką pociechą", wyznaczał też drogę porozumienia i poznania. Echem przeszłości wojennej jest doskonały zapis wspomnień o Hiroszimie, wzruszający i jednocześnie taki zwyczajny. Na trasie swojej wędrówki po miastach i wsiach obserwuje folklor i kulturę wysoką jak teatr no, notuje zamiłowanie do muzyki. Pisze o historii i pojmowaniu zen, buddyźmie i mitologii narodu, który szczycił się swoim boskim pochodzeniem. Historia i tradycja spotyka się z teraźniejszością. Fakt, że skrótowo jest to wszystko podane, lecz nie jest to książka dla znawcy, może dla początkującego badacza Japonii. Można ją też traktować jako zapis historycznych już podróży. Nasuwa sie pytanie, czy można zgłębić przy okazji wypraw ducha Japonii. Turysta w krótkim czasie chce wszystkiego, samej esencji "wyraźnie objaśnionej, jeśli można,aby błyskotliwie konwersować po powrocie o Europy.(...) Przyjeżdżamy do tego małego, skromnego kraju z naszym niezaspokojonym metabolizmem: jest w tym cały Zachód." Oj dostaje się tym Europejczykom, zbyt niecierpliwym, pańciowatym i powierzchownym.

W trakcie przemierzania tego kraju jest obserwatorem  cepeliowskich spotkań folklorystycznych dla turystów w wioskach, nawet ostro zakrapianych alkoholem. Osobnym tematem jest pobyt na Hokkaido w celu poznania historii wyspy oraz kultury tajemniczego ludu Ajnów, o których sami Japończycy wyrażali się zawsze z przekąsem. Szkoda, iż nie ma informacji (może autor do tego nie dotarł) o wybitnych zasługach Polaka, Bronisława Piłsudskiego (1866-1918), zesłańca i etnografa, który badał ich kulturę, pozostawił po sobie prace naukowe, zapisy podań, około 300 fotografii Ajnów i nagrania dźwiękowe.

Na czas Bouviera pobytu w Japonii przypada otrzymanie przez obywateli paszportu bez większych formalności. Bogatsi Japończycy gromadnie wyruszyli poza granice, przeżywajac pierwsze rozczarowania, pozostali zwiedzali własny kraj, fotografując wszystko co uważali za godne uwagi. Teraz turysta japoński jest ze swoją kamerą i aparatem fotograficznym goszczony na wielu kontynentach.

Szwajcarski obieżyświat nie patrzy się na ten kraj poprzez luksusowe apartamenty hotelowe i szyby samochou, przemierza go często ogólnodostępnymi środkami lokomocji, wędruje pieszo, wynajmuje skromne pokoje przy rodzinie w tanich dzielnicach. Chce poznać, zrozumieć, skonfrontować. Chce, lecz zdaje sobie sprawę, że tylko przybliży się do obrazu i duszy tego kraju.