niecodziennik literacki

Modny romans w radzieckich kostiumach stał się bestsellerem w wielu krajach na fali nieustającej mody na Rosję. Paullina Simons wykorzystała temat wojenny z blokadą Leningradu włącznie, dodała skomplikowaną grę uczuciową między oficerem Armii Czerwonej ukrywającym swe amerykańskie pochodzenie a dwiema siostrami, sprawę odwdzięczenia się za przysługę i milczenie,  całość okrasiła wzmiankami o warunkach bytowych zwykłych mieszkańców w mieście i wsiach, spięła wszystko Jeźdźcem miedzianym Puszkina. Nowością w tym konglomeracie problemów stały się informacje o  wirusie komunistycznym, który lewicowych idealistów z bogatego Zachodu sprowadził w latach dwudziestych i trzydziestych do ZSRR.

Sama autorka pochodząca z Leningradu, który opuściła jako dziecko, niewątpliwie korzystała ze wspomnień swojej dysydenckiej rodziny w ukazaniu problemów codzienności, sposobu myślenia obywateli Kraju Rad. Najbardziej sugestywny dla mnie był obraz narastających trudności aprowizacyjnych w czasie blokady miasta oblężonego przez Niemców, głód i śmierć. Jeżeli ktoś widzi w wojnie jej stronę przygodową i patriotycznego obowiązku, to powinien zapoznać się jej innym obliczem, tym, kim staje się człowiek, który wyczerpał zgromadzone zapasy żywnościowe i musi utrzymywać się z przydziałów kartkowych, narażając się na ataki zgłodniałych watah ludzkich.

To też opowieść o sile uczucia mężczyzny do kobiety, siostry względem siostry, czułości wobec dziadków, niekontrolowanych emocjach pełnych żalu rodziców.

Dla siedemnastoletniej Tatiany Mietanowej była to pierwsza pensjonarska miłość, na Aleksandra, doświadczonego w kontaktach męsko-damskich, przyszła jak uderzenie pioruna. Odtąd będą dla siebie i z sobą, oczami i dotykiem, troską, tęsknotą i bólem, blisko i daleko. Tatiana dojrzewa, z dziewuszki podskakującej na łóżku po obudzeniu się pamiętnego 22 czerwca 1941, nieco zagubionej w  czasie poszukiwania towaru na przertwanie wojny, staje się osobą odpowiedzialną za los najbliższych, troszczącą się bardziej o innych niż o siebie. Aleksander znów potrafi nie tylko chronić bliskich sobie ludzi, lecz i przerodzić się w tyrana, który zawsze ma rację. Nie jest to historia szczęśliwej miłości, cieniem kładzie się na wszystko problem Daszy. Tu czytelnik sam musi ocenić zasadność decyzji bohaterów w sprawie zachowania swej miłości w tajemnicy.

Nie znamy dobrze pochodzenia rodziny Tatiany sprzed rewolucji. Wiemy, w jakich żyją warunkach na co dzień. Ich to nie dziwi, nawet są zadowoleni, bo inni mieszkają gorzej. W ten idylliczny komunistyczny świat wkradła się jednak tęsknota za innym życiem. Wpierw jest to biała sukienka  na ramiączkach w haftowane czerwone róże przywieziona z kapitalistycznej Polski choć mająca francuską metkę, potem pamięć o opowieści ojca, który był służbowo w Świętokreście, Warszawie i Lublinie i wspomniał, iż tu krakowianin może normalnie mieszkać w hotelu z cudzoziemcami. Amerykańskie wspomnienia Aleksandra rozbudzają tęsknotę za normalnością. Podobnie myśli powieściowy czarny charakter, Dmitrij. Treści obyczajowo-społeczne mogą być kształcące dla młodego czytelnika. To, że autorka nie ustrzegła się błędów, potwierdzają przypisy, w tym ten o słynnym szamponie. Nie wiem też, czy penicylina¹ była już wtedy w powszechnym użyciu w ZSRR.

Mogła być krótsza, lepiej skonstruowana, napisana lepszym językiem, bez potknięć faktograficznych z życia codziennego, mogła...

Jednak mimo irytacji i znużenia, które pojawia się od czasu do czasu, pospiesznego przerzucania kartek, czyta się ją, bo szczęście jest ulotne i każdy ma prawo je schwytać jak motyla.

***

Kontynuację i uzupełnienie wątków odnajdziemy w dalszych częściach trylogii: Tatiana i Aleksander oraz Ogród letni.
______________________

Paullina Simons, Jeździec miedziany / The Bronze Horseman, przeł. Jan Kraśko, s. 720, Świat Książki, Warszawa 2007.

¹ (...) W 1938 r. grupa trzech naukowców, w skład której obok Fleminga weszli Howard Walter Florey  oraz Ernst Boris Chain, wyizolowała składnik czynny zakładając rok później pierwszą na świecie wytwórnię penicyliny. Za swoje odkrycie zostali oni uhonorowani w 1945 r. Nagrodą Nobla.  - z Wikipedii