niecodziennik literacki

Konsternacja po przeczytaniu. Jak ubrać w słowa wrażenia z lektury, które nie są entuzjastyczne? Niby wszystkie elementy, które gwarantują dobrą lekturę, są: tajemnica (i to nie jedna) powiązana z intrygą kryminalną, mała retrospekcja obejmująca PRL, środowisko katolickie, plany literackie narratora, "kobiety życia" i tzw. momenty, rozpoczęcie życia w małej wiosce na obrzeżach puszczy, parę pogmatwanych życiorysów, liczne nawiązania literackie poprzez cytaty i malarstwo.  Jednak nie sztuką jest nagromadzenie wątków, lecz panowanie nad nimi i stworzoną siecią powiązań za pomocą ważonego tempa akcji, dawkowania narracji dynamicznej i statycznej oraz panowania nad słowami, stworzenia sobie granicy, która wspiera treść, bo przekroczona - śmieszy i to nie dlatego, że jest dowcipnie.

Jan Grzegorczyk, autor dobrej trylogii o księdzu Groserze (tytuły w liście autorów i tytułów), również i w Puszczyku powiązał bohaterów z kościołem: są dwaj proboszczowie, narrator jest zaprzyjaźniony z jednym z nich, nawet czyta ewangelię w czasie mszy, przeżywa wahania natury religijnej, ma znajomych wśród ludzi bliskich parafii, ale tu wybrał przypadki z życia wierzącego człowieka świeckiego. Ludzie pragną znaleźć swój azyl, szukają sensu swoich działań, są targani niepewnością, podejmują próbę przezwyciężenia nałogów, własnego upodlenia, czasami kieruje nimi chęć zysku, przebiegłość, nieuczciwa gra, intrygi. Narracja pierwszoosobowa ma służyć nawiązaniu więzi z bohaterem, mężczyzną w sile wieku, który chce się odnaleźć jako mężczyzna ze swoją kobietą i człowiek niezależny, pisarz. To on inicjuje zainteresowanie pozornie naturalnymi i przypadkowymi zejściami, które pierwszy odnalazł. Nie jest jednak typowym detektywem, lecz człowiekiem nieufnym i podejrzliwym potrafiącym zainteresować tematem byłego policjanta i dziennikarza. Najlepiej czuje się w męskim świecie, jego kontakty z kobietami są nieudolne, przynajmniej tak są opisane przez autora (może wbrew własnej woli). Dla mnie był mężczyzną-galaretą i to nie dlatego że się bał, ale dlatego że jego życie nie było konsekwentnie wytyczone w sferze zawodowej i osobistej, cechował go infantylizm uczuciowy, a nawet obłuda życiowa jako katolika. Czy to tylko kryzys wieku średniego?  Jego karesy z Myszką były śmieszne. "Przydusiła mnie gorąca, wilgotna..." Inna kobieta, Magda,  jest również bardzo aktywna w stosunku do Stanisława Madeja (narratora). To ona, zazdrosna o Krystynę, krzyczy: "- Miała cię w dupie... przez parę miesięcy! Zachowała się, jakby wdepnęła w ciebie jak w jakieś gówno. Wyczyściła bucik i tyle...
Nie poznawałem jej. Była w tej agresji jakaś odrażająca, wulgarna. Rynsztok." Tymczasem owe dwa słowa, a nawet więcej, stanowi często używany zasób słów narratora wypowiadanych jako dowcip: "A wiec dupa sałata, ciągle nic nie wiemy..." No to może podam jeszcze przykład ciekawych spostrzeżeń językowych. Tym razem starsza pani, Helena, jedna z bohaterek drugoplanowych, mówi: "- koleżanka mi ostatnio powiedziała, że mam piersi jak paszcze krokodyla. Pożerają facetów. Co prawda osobiście sądzę, że są zdecydowanie ładniejsze - zachichotała. - Co z tego, przecież ja nie chodzę z nimi na wierzchu. - Wbrew swoim słowom Helena delikatnie obciągnęła jeszcze bardziej koszulkę, ukazując imponujące półkule." Obleśny ten Stasinek w słowach i spostrzeganiu innych, szczególnie kobiet. Takie słownictwo i dykteryjki jak zastąpić kurwę żabą odstręczają, budzą uśmiech politowania a nie sympatię w stosunku do bohaterów wykreowanych przez autora. Co za dużo to nie zdrowo. Sporo w tej książce wątków, ale brak zdecydowania w prowadzeniu tego najważniejszego, również nie podobało mi się wymuszone zakończenie, które nie jest jasnym punktem tej powieści. Powiem krótko, za dużo srok chciało się trzymać za ogon.

Entuzjastyczne lub tylko pochlebne  recenzje są na innych bogach, więc czytelnik tego wpisu może sobie wyrobić własną opinię. Nikogo nie zniechęcam, ani nie zachęcam gorąco, najwyżej tylko ciepło polecam uwadze czytelniczej.
______________________

Jan Grzegorczyk, Puszczyk, s. 432, Wydawnictwo Znak, Kraków 2012.