Blog > Komentarze do wpisu

Książka o życiu chasydów

"- Kimże jesteśmy, by stawiać czoło narodom, gdy Bóg chce, abyśmy ulegali? Kimże jesteśmy, by budować żydowskie państwo, gdy Bóg zarządził nasze wygnanie? Bóg sprawił, że złożyliśmy trzy przysięgi. - Zalman zwrócił się do najstarszego syna: - Jaka była pierwsza?

Szlomo zawahał się. Zalman spojrzał na pozostałe dzieci, ale one nie wiedziały.

- Pierwsza przysięga: Nie będziemy sprzeciwiać się wygnaniu. Druga: Nie będziemy buntować się przeciw narodom, wśród których pozostajemy na wygnaniu. Trzecia: Nie będziemy przyspieszać nadejścia Końca. Nie wolno nam budować Ziemi Obiecanej własnymi siłami. Nasze oswobodzenie nadejdzie poprzez cuda, a kto wątpi w to cudowne odkupienie, wątpi w całą Torę. Niechaj HaSzem uwolni nas od nieprzyjaciół, którzy nas otaczają, niechaj nas oswobodzi z wygnania. Amen."1

Zakazana to powieść o ortodoksyjnych Żydach mających parowiekowy rodowód w Transylwanii, na pograniczu Rumunii i Węgier, ziemi przechodzącej z rąk do rąk. Wprawdzie później za bohaterami przenosimy się do Paryża i Williamsburga* w USA, ale ów wojenny początek, zagłada i ocalenie stanie się ważny.

Być może pierwsza księga stanie się obietnicą innej fabuły, niespełnionym oczekiwaniem. Koniec Żydów w Europie Środowej, zagłada i ocalenie nielicznych, ich wyjazd, by połączyć się z braćmi w wierze na Zachodzie lub Ameryce, tu stanie się przekazem paru zdarzeń uchwyconych pospiesznie jakby ukrytą kamerą, lecz całkiem ciekawie opowiedzianych. Wątek dojścia prawdy, co stoi za ocaleniem autorytetu, czyli Rebe z Szatmár, Joela Teitelbauma, pojawia się parokrotnie, by posłużyć się w końcu informacją prasową. Ojciec duchowy i opiekun swej grupy wyznawców w tajemnicy korzysta z inicjatywy zwalczanego syjonisty Kasztnera, by otrzymać miejsce w pociągu, który nie zawiezie do Auschwitz, lecz ku wolności i ocaleniu. Ceną było odwiedzenie pozostałych Żydów od buntu przeciw deportacji. Czy to było moralne? Czy wolno niektórym aż tak naginać zasady życia wspólnoty religijnej na swoją korzyść? Pytania bez odpowiedzi, bo żywi nie będą dociekać, a dociekliwym nie da się wiary. Zresztą społeczność odłamu chasydzkiego Satmar nie czyta prasy i nie ma kontaktu z mediami.

Powyższym tematem są zainteresowane dwie dziewczynki, potem kobiety, czyli Atara Stern i ocalona Mila Heller. Pierwsza postawą jest bliska samej autorce, która była wychowana w chasydzkiej rodzinie Satmar, ale jako pełnoletnia porzuciła rodzinę i zaczęła realizować własne marzenia, natomiast druga, córka zabitych, tych, którzy ufali swemu przywódcy, zachowała w pamięci obraz Rebe w otwartym wagonie, co jest uznawane przez innych jako wytwór wyobraźni. To Atara łamie zasady, zaczyna odwiedzać paryskie biblioteki i odnajduje w prasie potwierdzenie, że zapamiętany przez przyjaciółkę obraz czytającego przywódcy w otwartym wagonie był prawdziwy.

Ów temat nie jest wiodący, raczej marginalny, gdyż ciekawie napisana opowieść odsłania codzienne życie ortodoksyjnych wyznawców judaizmu, wskazuje priorytety moralne, wierność tradycji, trudy przestrzegania zasad w zlaicyzowanych społecznościach lub wśród innych wyznań w nowych miejscach osiedlenia. Trzy pokolenia rodzin Sternów, Hellerów i Lichtensteinów chcą żyć w większości jak ich przodkowie.

Powieść jest konstrukcją z fragmentów wydarzeń z życia bohaterów z lat 1939 do 2007 bez ciągłości chronologii. Najważniejszy w niej jest przede wszystkim świat kobiet. Atara jest wyjątkowa. Ucieka z domu, by nie wyjść za mąż za nieznanego jej mężczyznę, ale zdobywać wiedzę. Zostaje wyklęta, a jej imię wykreślone z listy członków rodziny. Mila wychodzi za mąż za chłopca, który ją ocalił, Josefa Lichtensteina, również ocalonego z Holocaustu, wychowanego w USA na dobrego chasyda. Życiu małżeństwa, płodności i pragnieniu posiadania gromadki dzieci poświęcony jest inny, dominujący wątek. Czy Mila może postąpić jak biblijna Tamar? Czy po latach ujawnić, czy zataić sprawę nieczystej krwi?

Zakazana to druga powieść Anouk Markovits, tym razem napisana po angielsku (debiut w języku francuskim). Potwierdza, że tematów szuka się we własnym otoczeniu, nie podążając za modą. Enklawy społeczności izolujących się od innych pod wpływem tradycji, przekonań religijnych zawsze wzbudzają chęć poznania. Być może to niezrozumienie zasad wywołuje wiele czytelniczych emocji i wpływa na odbiór napięć w fabule. Czy można odejść na zawsze od zasad wychowania a przede wszystkim tradycji? Czy osiąga się wtedy szczęście?

Książka może zachwycić tych, którzy nie są znawcami poglądów na życie Żydów ortodoksyjnych, ale też i odrzucić znawców tematu zbyt prostym ujęciem problematyki. Zatem opinie będą zależne od tzw. wejścia w świat przedstawiony, próby zrozumienia przedstawionej akceptacji i buntu. Mnie powieść zainteresowała, przyjmowałam bohaterów takimi jacy są, a autorka była mi przewodnikiem. Widać też, że młoda powieściopisarka zwraca uwagę na stronę językową książki, pracuje nad stylem.

______________________

Anouk Markovits, Zakazana / I Am Forbidden, przeł. Ewa Westwalewicz-Mogilska,  s.294, Świat Książki, Warszawa 2014.

1 Tamże, s 70-71.

* Nowy Jork, Brooklyn; obszar na południe od Division Avenue jest enklawą dużej populacji wyznawców do Satmar sekty chasydzkiej (około 75000 mieszkańców). To też miejsce akcji książki Chaima Potoka Wybrany.

piątek, 02 maja 2014, nutta

Polecane wpisy

TrackBack
TrackBack w tym blogu jest moderowany. TrackBack URL do wpisu: